Buradasınız: Ana SayfaKAYNAKLARİlmihal
  

Kader Kavramının Anlamı

Yazar : Akademi A. Heyeti


Tarih : 6/2/2011

a. Lûgat Anlamı

Kader, lûgatte, 'ölçme, takdir etme, biçime koyma, şekillendirme' gibi anlamlara

gelir. Arap dilinde ka-de-ra, fiili, 'takdir etti, hisselere ayırdı ve herkese payını bölüştürdü, güç yetirdi' mânâlarına gelir. Kelime tef'îl babına nakledilince kad-de-ra olur ki, o zaman anlamı, 'hükmetti, hükmünü geçirdi ve kazada bulundu' olur. Kaderle alâkalı diğer bir kelime ise, 'kaza'dır. Kaza, kelime olarak 'emir, hüküm ve yaratma' anlamlarına gelir.

Ehl-i Sünnet mezhebinin iki önemli kolu olan Maturidîler ve Eş'ariler, kaza ve kader kavramlarını, ifade ettikleri mânâ bakımından birbirlerinin tersi şeklinde anlamışlardır. Eş'arilerin 'kaza' dediklerini Maturidiler kader, 'kader'i de kaza olarak ele almışlardır. Aradaki ihtilâf lâfzî bir anlaşmazlıktan ibarettir.

b. Istılah Anlamı

Maturidîler açısından kader, Allah'ın takdiridir. Kaza ise, O'nun bu takdiri infaz etmesi, yani yapılacak şeyi eda etmesi ve hükmü yerine getirmesidir. Eş'ariler açısından ise, kaza, Allah'ın ezeldeki hükmüdür. Kader ise, şartların var oluşundan sonra bunların birer birer meydana getirilişidir.

Matüridilerin bakış açısıyla 'kader' ve 'kaza'yı şöyle açabiliriz:

Kader, sonsuz ilme sahip, geçmiş, hâl ve geleceği bir nokta gibi görüp, bilen ve esasen kendisi için geçmiş, hâl ve gelecek diye bir şey mevzubahis olmayan Yüce Yaratıcı'nın, -mikro âlemden makro âleme, ondan normo âlem olan insana kadar bütün kâinatı ilmî vücutlarıyla plânlayıp programlaması ve bunları ilmî plândan alıp irade ve kudretiyle varlık âleminde gösterime koyacağı süreç de dahil olmak üzere- olup bitecek her şeyi daha olmadan evvel keyfiyeti bizce meçhul bir 'Kitap'ta takdir ve tespit etmesidir. Kaza ise, Cenab-ı Hakk'ın ezelde tespit ve takdir ettiği şeyleri vakti gelince her birisini ezelî ilmine uygun bir biçimde, irade ve kudretiyle meydana getirmesidir.