Soru Detayı: Çocuklar adına açtığımız birikim hesaplarına belli dönemlerde banka tarafından verilen faizle yine banka tarafından verilen ev kredilerinin ödemesindeki faiz ödenebilir mi? Bildiğiniz üzere Avrupa ve Amerika ülkelerinde bunlardan kaçamıyoruz. Yoksa bu tutar sadece kamu yararına dair işlerde mi harcanmalıdır?
Bankada para bulundurmak temelde iki şekilde olur: Mevduat hesapları (saving account) ve cari hesaplar (checking account).
- Mevduat hesaplarında, yani belli periyotlara bağlı olarak faiz getirisi elde etmek için tasarlanmış hesaplarda, birikim yapmak caiz değildir. Çünkü banka ya (a) kendi öz sermayesinden size faiz ödeyecektir ya da (b) sizden aldığı meblağı başkalarına faizli kredi olarak verip oradan elde ettiği faizi sizinle paylaşacaktır. Her iki durumda da elde edilen gelir faizli işlemlerden kaynaklandığından temiz ve meşru bir kazanç değildir. Bu nedenle, söz konusu hesaplarda para bulundurmak doğru değildir, kaçınmak gerekir.
- Günümüz şartları dikkate alındığında –İslamî bankacılık sistemi ve kurumlarının olmadığı ülkelerde veya bunların ihtiyacı karşılayamadığı durumlarda– vadesiz hesaplar (current, checking vb.) kullanılabilir. Zira günümüz şartlarında –gerek yasal zorunluluklar gerekse güvenlik açısından– paranın bankalarda bulundurulması bir ihtiyaç/zaruret olarak değerlendirilebilir. Bununla birlikte bazı ülkelerde bu tür hesaplara da (yasal zorunluluklar nedeniyle) belli dönemlerde faiz tahakkuk ettirilebiliyor.
Bu durumda şöyle bir yol izlenebilir:
- İkamet edilen ülkede katılım bankaları veya faizsiz finans kurumları varsa, öncelikle bunlar tercih edilmelidir.
- Faizsiz finans kurumları/bankalarının bulunmadığı ve başka bir birikim alternatifinin de olmadığı durumlarda, vadesiz hesaplarda birikim yapılabilir. Ancak bu durumda, tahakkuk ettirilen faiz (veya promosyonlar), kendi temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olan kişilerce, faydası yine kendilerine dönecek şekilde kullanılmamalıdır.
Burada ayrıca şuna da değinmekte fayda var:
Paranın bankada tutulduğu süreçte enflasyon kaynaklı değer kaybetme endişesiyle mevduat hesaplarında bulundurma düşüncesiyle de hareket edilmemelidir. Şayet bankada tutulan paranın aynı zamanda işletilmesi ve ondan kazanç sağlanması isteniyorsa bu; (1) faizsiz bankacılık enstrümanları veya (2) hisse senetleri aracılığıyla yapılabilir. (Herhangi bir şirketten hisse almak caiz midir? Çalıştığımız şirkete hisse ortağı olabilir miyiz? | Hikmet.Net). Konvansiyonel bankalardaki faiz işletilen hesaplar üzerinden kazanç sağlanmamalıdır. Kısacası, enflasyona karşı paranın değerini korumak faizli hesaplarda para bulundurmanın gerekçesi olamaz.
Soruda bahsettiğiniz şekilde parayı kullanma meselesi için de (parayı, faiz getirisi elde etmek için tasarlanmış mevduat hesaplarında bulundurmadığınız varsayımıyla) şunlar söylenebilir:
- Maddi imkânlarınız yerinde değilse ve temel ihtiyaçlarınızı karşılayamıyorsanız, vadesiz hesaplara tahakkuk ettirilen faiz ile ev kredisini ödeyebilirsiniz.
- Maddi imkânlarınız temel ihtiyaçlarınızı karşılamaya yetiyorsa, vadesiz hesaplardan gelen faizi kendiniz kullanmamalısınız, onu elden çıkarmalısınız.
Özetle; bankada tutulan para, faiz getirisi elde etmek amacıyla faizli/mevduat hesaplarında bulundurulmamalı, faiz getirisi olmayan vadesiz hesaplarda tutulmalıdır. İkamet edilen ülkede vadesiz hesaplara da yasal zorunluluk nedeniyle dönemlik veya yıllık bir faiz ödemesi yapılıyorsa aslen bu para meşru ve temiz bir para değildir. Dolayısıyla temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek düzeyde ekonomik geliri olan kişilerin, bu faiz getirisini faydası kendilerine dönecek şekilde kullanmaması gerekir.
